Δράση 4: Καθορισμός κριτηρίων για τον προσδιορισμό των πλέον επικίνδυνων φυτοπροστατευτικών προϊόντων (φ.π.) για την περιοχή
Στόχος της Δράσης 4 είναι η ανάπτυξη μιας στρατηγικής υποκατάστασης των πλέον επικίνδυνων γ.φ με περισσότερο φιλικά προς το περιβάλλον και τον άνθρωπο και η εφαρμογή της στρατηγικής αυτής στην περιοχή μελέτης του EcoPest στις καλλιέργειες βαμβακιού, αραβόσιτου & βιομηχανικής τομάτας. Αφού ολοκληρώθηκε η κατηγοριοποίηση των δ.ο που χρησιμοποιούνται στις πιλοτικές καλλιέργειες με βάση την βλαπτικότητα τους και αναγνωρίστηκαν όσες είναι υποψήφιες για υποκατάσταση ορίστηκαν 10 βήματα τα οποία συνιστούν την προτεινόμενη Στρατηγική Υποκατάστασης σε συμφωνία με το Άρθρο 50 του Κανονισμού 1107/2009. Όσον αφορά στις επιδράσεις στην υγεία (τοξικολογικές ιδιότητες), διαπιστώθηκε ότι κατά τις καλλιεργητικές περιόδους 2009 και 2010 χρησιμοποιήθηκαν δ.ο που ταξινομούνται ως ύποπτες καρκινογένεσης ή/και τοξικές στην αναπαραγωγή/ανάπτυξη αλλά όχι σε σημαντικό βαθμό. Επίσης, στην περιοχή χρησιμοποιήθηκαν σκευάσματα που ταξινομούνταν ως ερεθιστικά των ματιών ή/και του δέρματος ή ως ευαισθητοποιητές σε επαφή με το δέρμα. Όσον αφορά στις επιδράσεις στο περιβάλλον (οικοτοξικολογικές ιδιότητες) διαπιστώθηκε ότι οι περισσότερες από τις δ.ο που χρησιμοποιήθηκαν ταξινομούνταν ως επικίνδυνες για το περιβάλλον. Σημειώνεται όμως ότι με βάση τα αποτελέσματα της έως τώρα περιβαλλοντικής παρακολούθησης (Δράση 6) οι συγκεντρώσεις των εν λόγω δραστικών που προσδιορίζονται στα δείγματα νερού είναι στις περισσότερες περιπτώσεις χαμηλότερες από τις τιμές στις οποίες αναμένονται επιδράσεις στους υδρόβιους οργανισμούς. Με βάση την ποιοτική εκτίμηση της επικινδυνότητας αναγνωρίστηκαν έξι (6) ζιζανιοκτόνες (acetochlor, ethalfluralin, fluometuron, pendimethalin, sulcotrione, terbuthylazine), πέντε (5) εντομοκτόνες (abamectin, deltamethrin, dimethoate, indoxacarb, propargite) και τρεις (3) μυκητοκτόνες (mancozeb, metalaxyl-m & myclobutanyl)  δραστικές ουσίες ως υποψήφιες για υποκατάσταση. Μετά και την ποσοτική εκτίμηση επικινδυνότητας και την ολοκλήρωση της συγκριτικής αξιολόγησης κατέστη δυνατό να αναγνωριστούν στις περισσότερες περιπτώσεις εναλλακτικές δ.ο φιλικότερες για το περιβάλλον και την υγεία. Στην καλλιέργεια του αραβόσιτου αντί των acetochlor και terbuthylazine μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε συνδυασμό σκευάσματα με σουλφουνυλουρία (nicosulfuron ή foramsulfuron) και τρικετόνη (mesotrione) ώστε να καλυφθεί όλο το φάσμα δράσης των υπό υποκατάσταση δ.ο, σκεύασμα με dicamba ή 2,4-D εάν η εφαρμογή γίνεται για την καταπολέμηση πλατύφυλλων ζιζανίων μεταφυτρωτικά ή σκεύασμα με rimsulfuron για την καταπολέμιση στενόφυλλων ζιζανίων. Στις περισσότερες περιπτώσεις οι εναλλακτικές ζιζανιοκτόνες δ.ο παρουσιάζουν ίδια τάση έκπλυσης στο έδαφος και κινητικότητα αλλά είναι πολύ χαμηλότερης επικινδυνότητας τόσο για τους υδρόβιους οργανισμούς όσο και για τον ψεκαστή. Αντί των εντομοκτόνων δ.ο cypermethrin, deltamethrin, dimethoate και indoxacarb για την καταπολέμηση του πράσινου σκουληκιού προτείνεται η χρήση σκευασμάτων με Βacillus thuringiensis. Όσον αφορά στις μυκητοκτόνες δ.ο αντί του myclobutanyl συνιστάται η χρήση σκευασμάτων θείου (εφαρμογή με ψεκασμό) και αντί του azoxystrobin θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε εναλλαγή και άλλες δ.ο όπως το boscalid και το pyraclostrobin στις περιπτώσεις επαναλαμβανόμενων ψεκασμών ώστε να μην αναπτυχθεί ανθεκτικότητα και να προστατευτεί το περιβάλλον. Όπου διαπιστώθηκε ότι δεν υπάρχουν εναλλακτικά  όπως στην περίπτωση των ζιζανιοκτόνων στις καλλιέργειες του βαμβακιού και της βιομηχανικής τομάτας προτείνεται η εφαρμογή γραμμικών ψεκασμών έτσι ώστε να μειωθούν οι ποσότητες των  που χρησιμοποιούνται και συνεπώς και οι επιβαρυντικές τους επιδράσεις.
Συμπερασματικά, από την πιλοτική προσπάθεια που πραγματοποιείται για την υποκατάσταση των πλέον επικινδύνων δ.ο στα πλαίσια του έργου EcoPest είναι προφανές ότι υπάρχουν σημαντικά περιθώρια για μια ασφαλέστερη γεωργία εάν εφαρμοσθούν οι αρχές της συγκριτικής αξιολόγησης της επικινδυνότητας τους  και οι ορθολογικές προτάσεις υποκατάστασης εκείνων που εμφανίζουν αυξημένη επικινδυνότητα με βάση τα ποιοτικά τους χαρακτηριστικά αλλά και την ποσοτικοποίηση του κινδύνου.

 

Τελευταία νέα